What's new

[Chia sẻ] Kinh nghiệm du lịch Koh Rong - Koh Rong Saloem (từ Hà Nội)

brits

Phượt tử
Xin chào mọi người, đây là lần đầu tiên mình viết bài trên phuot.vn nên có gì thiếu sót mong mọi người bỏ qua nhé. Số là mình cùng với 2 người bạn vừa đi Campuchia dịp Tết vừa rồi, dọc đường đi có rất nhiều trải nghiệm thú vị nên muốn chia sẻ với mọi người (ngay và luôn kẻo quên mất), hy vọng sẽ giúp ích được cho ai đó :)
Lịch trình của mình như sau:
• HAN-SGN 17:10 - 19:15 (25/1)
1. Ngày 1: 21h30 từ bến xe miền tây đi Hà Tiên (25/1)
2. Ngày 2: 6h đến Hà Tiên, 7h đi Kampot (26/1)
3. Ngày 3: 8h đi Sihanoukville (27/1)
4. Ngày 4: 12h lên tàu sang Koh Rong Samloem (28/1)
5. Ngày 5: 10h lên tàu sang Koh Rong (29/1)
6. Ngày 6: chơi ở Koh Rong (30/1)
7. Ngày 7: 10h30 lên tàu về Sihanoukville, 12h lên xe về Hà Tiên, 18h về đến Hà Tiên, ăn tối đi dạo 22h lên xe về SG (31/1)
8. Ngày 8: 6h có mặt ở SG (1/2)
• SGN-HAN 12:00 - 14:05 (1/2)
Nhìn qua mọi người có thể thấy ngay là bọn mình mất 2 ngày chỉ để di chuyển, cũng may Tết được nghỉ nhiều với cả thanh niên sức dài vai rộng nên không vấn đề gì lắm. Nói thêm là vé xe giường nằm Kumho mình đặt trước qua điện thoại và chuyển khoản, toàn bộ tàu/xe di chuyển trong lãnh thổ Campuchia mình đặt qua phuotvivu còn khách sạn thì đặt hết qua Agoda (chọn đại thôi). Rồi bây giờ đi vào lịch trình chi tiết mà bọn mình đã đi qua nhé.

Ngày 1
Bọn mình đặt vé VietJet lúc 5h chiều, bay vào tới nơi là khoảng 7h tối để nhỡ có delay thì còn kịp trở tay. Rất may là chuyến bay của bọn mình không bị delay và đã hạ cánh xuống sân bay Tân Sơn Nhất theo đúng kế hoạch. Do lo sợ ngày Tết đường đông nên bọn mình bắt taxi đi thẳng ra bến xe miền Tây và lại may mắn thêm lần nữa là đường cũng thông thoáng và 8h bọn mình đã có mặt ở bến xe. Vào quầy vé Kumho lấy vé (nói thêm chút là mấy em bán vé Kumho bến xe miền Tây ko dễ thương chút nào hết, giọng lúc nào cũng hách dịch, cả lúc mình đặt qua điện thoại lẫn lúc trực tiếp đến lấy vé) xong thì chạy ra ngoài bến xe kiếm đồ ăn. Đi bộ một hồi chả thấy gì nên bọn mình ăn đại quán hủ tiếu bên đường, nói chung cũng tạm. Ăn xong ngồi nghỉ một lúc thì vào xe gửi đồ khởi hành đi Hà Tiên.

Ngày 2
Không hiểu xe chạy kiểu gì mà 6h30 sáng bọn mình mới đến bến xe Hà Tiên, đi xe trung chuyển ra tới cửa khẩu là 7h xong thì chạy trối chết làm thủ tục xuất/nhập cảnh. Cũng may giờ đó sáng sớm nên chả có ma nào cả, lưu ý hải quan Việt Nam "xin" 30k mỗi người và hải quan Campuchia "xin" 60k mỗi người nhé. Không có hộ chiếu vẫn đi được có điều đắt hơn một chút nhưng mình ko rõ bao nhiêu do bọn mình đều có hộ chiếu cả. Qua khỏi cửa khẩu thì mình gặp bạn nhân viên giao vé (mà mình đã đặt trước qua phuotvivu như đã nói ở trên) rồi lên xe đi Kampot luôn.
8h30 bọn mình đến Neakru Guesthouse nhận phòng, còn chưa kịp nhận thì bạn lễ tân giới thiệu đi tour Bokor luôn lúc đó nhưng đáng tiếc là tour đã full ko nhét thêm được nữa. Sau đó bọn mình đặt tour khác (mình quên luôn tên vì nó nhạt quá) mất 17$/người, lên phòng tắm rửa rồi ra xe tuk tuk chở đi. Nói thêm cái tour này một chút để các bạn đỡ phải đi cho mất công, hành trình của nó như sau. Đầu tiên đi thăm ruộng muối, sau đó đi ra vườn tiêu (có qua cả vườn sầu riêng mà chưa đến mùa hay sao ý chả có quả nào) rồi đi thăm cái hang của nợ gì đó. Buổi trưa ra chợ hải sản ăn (không bao gồm trong giá tour nhé), ăn xong chiều ra biển Kep tắm (bọn mình không mang đồ bơi nên đứng trên bờ ngáp ngáp) rồi khoảng 5h là trở về khách sạn. Ta nói phí tiền, phí thời gian gì đâu luôn, các bạn nếu có đi Kampot thì cố gắng đi tour Bokor nhé, các tour còn lại chả có gì đâu. Nếu xui xẻo giống bọn mình mà không kịp đón tour Bokor thì thuê xe máy tự đi còn sướng hơn là mua mấy cái tour dở hơi đó.
Buổi tối thì bọn mình ra nhà hàng (gì đó quên tên rùi) sát bờ sông ăn, nghe quảng cáo là ngon nhất nhưng cũng không có gì đặc sắc. Ăn xong đi bộ ra chợ tìm mua sầu riêng mà không thấy bóng dáng đâu. Túm lại là hết một ngày nhạt nhẽo ở Kampot.


Vườn tiêu Kampot đây nhé


Còn đây là biển Kep

Ngày 3
Sáng dậy sớm dọn đồ trả phòng xong thì lượn ra chợ kiếm đồ ăn sáng. Người dân Campuchia có vẻ làm gì cũng chậm chạp nên 7-8h sáng vẫn chưa có mấy hàng mở cửa. Bọn mình vào đại một quán trông giống quản hủ tiếu và gọi "noodle" ăn, người ta mang ra một bát trông cũng y như hủ tiếu vậy có điều là ăn với lòng lợn. Nói thêm đoạn này một chút là người dân địa phương có thể ko biết tí nào tiếng Anh đâu, lúc đó bạn sẽ cần sử dụng body language nhé :D Ăn xong quay về khách sạn thì vừa kịp lúc xe đến đón bọn mình đến điểm tiếp theo là Sihanoukville.
Xe chạy mất khoảng 2h đến nơi là 11h, bọn mình đi bộ về The Beach Club Resort nhận phòng. Hôm đó là đúng ngày 30 Tết ở Việt Nam, vừa đến nơi đã nghe tiếng pháo tép (VN đã cấm từ lâu) nổ đùng đoàng mà thấy đã gì đâu. Trời nắng như thiêu đốt nhưng cứ che kín người lại hoặc đứng ở bóng râm là ok. Nhờ anh lễ tân gọi cho hãng tàu qua đón bọn mình ngày hôm sau rồi nhận phòng nghỉ ngơi chút thì bọn mình xuống gặp lễ tân thuê xe máy đi vòng vòng, giá thuê là 6$/xe/ngày, đổ khoảng 1L xăng là tha hồ lượn rồi (bọn mình đổ hơi lố tận 2L). Thuê được xe thì chạy ra nhà hàng đối diện hostel Utopia (bạn cứ Google là ra nhé, bọn mình cũng chỉ đọc kinh nghiệm mà tìm ra đó thôi) ăn trưa. Lần này thì đúng như giới thiệu, nhà hàng có món pizza ngon cực kỳ, bạn nên thử các món Tây ở đây.
Ăn xong lân la hỏi chuyện thì thấy bảo ngoài biển ra thì ở đây có mỗi cái "water fall" là có thể chơi được. Vốn đã search từ trước và thấy cũng ko xa lắm nên bọn mình quyết định đi thử. Xui cái Google Maps nó chỉ đường cho đi trong bản với cả đường vòng nên đi mất khoảng 20km. Nửa đầu đường nhựa thì không sao nhưng nửa sau là đường đất/đá đỏ rất khó đi, các bạn nếu đi xe máy phải hết sức cẩn thận nhé. Chạy gần đến thì bị chặn lại thu 1$/người tiền tham quan. Đến nơi thấy khá đông khách du lịch ra đây tắm suối nhưng cá nhân mình thấy nó cũng .. chả có gì, nhưng được cái suối chảy cũng rất ghê. Ngắm nghía chụp ảnh chán chê bọn mình lại chạy ngược trở lại thành phố tắm biển, lúc đó là khoảng 4h.


Thác nước huyền thoại đây

Do phải đón tàu đi đảo ngày hôm sau nên mình chọn khách sạn gần bến tàu. Bọn mình cũng chỉ chạy ra bãi biển gần khách sạn để tắm nhưng nghe đồn bãi Otres đẹp hơn, các bạn nên cân nhắc nhé. Biển này thì cũng bình thường, giống mấy biển ở miền Trung nhà mình thôi. Tắm biển xong thì bọn mình quay về khách sạn tắm .. bể bơi :)). Bơi chán bọn mình lên phòng tắm nước ngọt rồi buổi tối đi bộ ra bãi biển ăn. Bãi biển Sihanoukville thì đã quá nổi tiếng về độ .. ăn chơi rồi. Nguyên cả 1 dãy chỉ có nhà hàng kiêm quầy bar nhạc nhẽo quẩy tưng bừng. Bọn mình vừa ăn tối vừa ngắm pháo hoa, cả to lẫn nhỏ cứ thi thoảng lại bụp bụp. Ăn xong còn mua mấy cây pháo hoa nhỏ (giống ngày xưa mình hay bắn) để ôn lại kỷ niệm. Thiệt tình đón giao thừa ở xứ khác mà còn vui hơn ở nhà nữa đó. Ăn uống no nê, dạo chơi chán chê thì khoảng 11h bọn mình về ngủ. Vì quá buồn ngủ nên không thể thức đón giao thừa nhưng mình biết đêm đó pháo hoa cứ gọi là ầm ầm liên tục, đẹp khỏi chê.

Ngày 4
Sáng bọn mình dậy sớm đi chùa, search thấy ở đấy có 2 ngôi chùa thì 1 cái đóng cửa bọn mình phải vái vọng, còn cái kia thì cũng đông người nhưng mà thấy thờ ông nào ý, chả hiểu lắm. Lễ chùa xong lại về quán kia .. ăn sáng bằng pizza (do bị nghiện từ hôm trước). Ăn xong về khách sạn check out vẫn chưa thấy xe nào đến đón, nhờ anh lễ tân hỏi lại mới té ngửa là họ .. quên mất. Cũng may người ta vẫn kịp đón mình ra bến tàu vì tàu chạy trễ hơn lịch dự kiến tầm 30-45ph. Bọn mình đi hãng Angkor Speed Ferry, tàu cũng khá sạch sẽ và mới tuy nhiên bị trễ hẹn thường xuyên, vụ này sẽ kể thêm ở phần sau.


Tàu bắt đầu rời bến

Tàu chạy theo như quảng cáo là 40ph nhưng thực tế mất khoảng 1 tiếng mới đến đảo đầu tiên là Koh Rong Saloem nhé. Cảng dừng chân (chắc mọi người cũng nghe nhiều rồi) ở ngay Freedom Resort, bọn mình đặt phòng ở Orchid Resort phải đi bộ mất khoảng 15ph. Lưu ý chỗ này là các bạn nên mang balo nhé, đoạn đường này là đi dọc bãi biển (toàn cát) nên kéo vali là chết luôn á. À lưu ý thêm nữa là trên đảo hoàn toàn ko có sóng 3G (bọn mình mua sim Metfone) nên mình không tra được Google Maps mà phải vừa đi vừa hỏi. Được cái cũng bõ công đi bộ vì bãi biển ở đây đẹp (và trong) hơn chỗ Freedom nhiều. Ở đây còn có sóng wifi chứ ra đảo Koh Rong là tịt ngúm luôn, mất mọi kết nối với internet. Nhận phòng xong đi hỏi tour lặn biển (do mình nhớ mang máng có tour lúc 3h nhưng ko có mạng để search nữa) thì hỏi đúng ngay cái tour diving (lặn bình khí) đi từ 8h sáng mà tận 95$/người. Nản quá mấy đứa rủ nhau về thay đồ ra tắm biển chứ ko hỏi han gì nữa. Biển ở đây thì khỏi phải bàn, trong vắt nhìn thấy đáy luôn. Mà không hiểu tại sao mình không cần làm gì cũng cứ nổi, bơi như rái cá luôn.


Bạn chó này cũng bon chen xuống tắm biển

Bơi chán thì lại về phòng tắm nước ngọt xong đi bộ xuyên rừng đến Lazy Beach ngắm hoàng hôn và ăn tối (tại nghe quảng cáo ngon bổ rẻ lắm). Biển ở bên này cũng trong nhưng cát lại vàng, bọn mình chụp ảnh chán chê mới quay vào nhà hàng thì nhận được hung tin là quán dừng phục vụ khách ngoài sau 5pm :(. Thế lại quay ra chụp ảnh ngắm hoàng hôn cho đến khi gần tối hẳn mới bắt đầu băng rừng đi về. Bọn mình đến trễ mất 1 ngày so với lịch Black Moon Party nên buổi tối ở đây chả có gì, ăn tối xong ra quầy bar nhâm nhi cocktail nghe nhạc xong rồi về ngủ.


Hoàng hôn ở Lazy Beach
 

brits

Phượt tử
Ngày 5
Sáng lại dậy sớm đi dọc bãi biển chụp ảnh và ngắm bình minh, không khí thật trong lành dễ chịu. Vừa đi vừa đọc các biển hiệu mình mới phát hiện ra tour mà mình đã bỏ lỡ ngày hôm qua có tên M'Pai Bei Tour, khởi hành từ 3pm đến 9pm có bao gồm ăn tối, ngắm hoàng hôn và lặn ngắm đom đóm biển (giống trong phim Life of Pi, ấy là mình nhìn hình quảng cáo chứ ko biết thực tế thế nào). Các bạn nhớ lưu ý tour này khi đến với Koh Rong Saloem nhé. Ngắm bình minh xong thì bọn mình thu dọn đồ đạc trả phòng và lại đi bộ ra bến tàu. Do mình chỉ mua vé khứ hồi ra đảo nên phải trả thêm tiền để đi sang đảo kia 5$ mỗi người, khuyến cáo trả trực tiếp khi bước lên tàu nhé, để đỡ lằng nhằng lại còn bất đồng ngôn ngữ nữa.


Bình minh ở Koh Rong Saloem

Tàu chạy khoảng 40ph thì đến với bến tàu chính của đảo Koh Rong là Koh Toch, bến này khá là ồn ào và lộn xộn, chủ yếu là quán ăn chứ không có khách sạn mà cũng không tắm biển được. Đảo Koh Rong lớn hơn Koh Rong Saloem rất nhiều nhưng lại có nhiều bãi biển tách biệt, muốn đi qua thì phải đi thuyền (taxi boat) chứ không có đường bộ. Mình đặt phòng ở Coconut Beach (đến giờ vẫn không nhớ tại sao lại chọn resort đó) cách khá xa bến tàu chính, hỏi taxi boat tận 10$/người mãi sau giảm xuống còn 25$/3 người chỉ để đi đến khách sạn :((. Cần phải nhấn mạnh đoạn này, do mình chưa có kinh nghiệm nên không biết mặc cả và thương lượng ghép đoàn để đỡ tiền taxi boat nên nó mới đắt như vậy. Các bạn nếu muốn đi từ Sihanoukville ra đảo, đặc biệt là Koh Rong thì nên chọn đặt trước vé tàu Buva Sea nhé. Tất cả các chặng của tàu này đều đồng giá 10$ nhưng vì là tàu nhỏ nên nó có thể chở bạn đến bất kỳ bến tàu nào chứ không cố định như mấy cái tàu to (cái mình đi). Hơn nữa nó lại còn có rất nhiều chuyến trong ngày, đảm bảo thuận tiện cho mọi lịch trình của bạn. Đây là kinh nghiệm đau thương và xương máu nhất mà mình muốn chia sẻ để các bạn tránh không lặp lại giống mình :(
Taxi chở mình đến Coconut Beach xong thì mình phải đi bộ thêm 1 đoạn (ngắn) để đến Coconut Beach Bungalow là nơi mình đã đặt phòng trước. Phải nói đây là lựa chọn rất sáng suốt của mình, bungalow ở lưng chừng đổi nhìn ra biển cực kỳ đẹp luôn. Gia đình chủ nhà thì mông hơi to tí thôi nhưng rất là nice. Nhà hàng cũng chỉ có vài món trong thực đơn nhưng rất là ngon. Mình rất là recommend các bạn đến đây khi đến Coconut Beach nhé. Và nhớ là đi tàu Buva Sea đấy :(


View biển của phòng mình

Ra tới đây như đã nói trước thì hoàn toàn không có internet, thi thoảng có sóng 2G phập phù đủ để nhắn tin OTF thôi. Bạn có thể hoàn toàn bỏ quên mọi thứ ở phía sau và tận hưởng cuộc sống bình yên, trong lành. Mình đã dành ra 2 ngày trong chuyến đi của mình ở lại nơi đây cũng không sai lầm tí ti nào. Nhận phòng xong anh chủ nhà gợi ý bọn mình đi tour ngắm san hô, ăn BBQ trên thuyền và ngắm bình minh khởi hành từ 2pm, mình nghĩ không có gì làm thì cứ đi thử xem. Đúng là tiền nào của nấy, giá tour chỉ có 10$ mà đãi mỗi người 1 lon bia + 1 chai nước thì các bạn tự hiểu BBQ nó ra làm sao rồi đấy. Cũng không có gì lắm nhưng ít ra mình cũng được đi 1 vòng quanh đảo và tắm ở các biển khác nhau, chắc chắn đỡ phí hơn cái tour tào lao ở Kampot :))
8pm thuyền mới đưa bọn mình trở lại Coconut Beach, mình về phòng đang tắm dở thì anh chủ lại gọi đi ngắm con đom đóm biển kia. Lật đật chạy ra tới bờ biển thì nghe ảnh nói là phải ra chỗ nước sâu ngang ngực, lỡ tắm rửa sạch sẽ rồi nên mình đành ngậm ngùi đi về. Buổi tối ở đây không có đèn điện cũng chả có hoạt động gì, anh chủ nhà nhóm một đống lửa rồi mọi người quây quần nghe nhạc và ngắm sao thôi.

Ngày 6
Mình không dậy sớm nên không ngắm bình minh được, 9am mới ra nhà hàng ăn sáng uống cafe ngắm biển. Biển vỗ rì rào, gió thiu thiu cả bọn chỉ muốn nằm lăn ra ngủ chẳng muốn làm gì nữa. Đến đúng giờ Ngọ thì lại đi bộ xuyên rừng sang phía bên kia đảo vì nghe nói có 1 ngôi làng ở bên đó. Đi bộ giữa trưa nắng mà không chuẩn bị đồ đạc gì tí nữa thì ngất vì say nắng @@ Làng bên kia không có khách du lịch nhưng người dân trông có vẻ nghèo khổ lắm. Trẻ con nhìn thấy bọn mình toàn "Hello" xong rồi "Money".


Tàu Buva Sea và ghế tròn đặc trưng ở Koh Rong


Bãi biển Coconut đẹp mê hồn

Buổi chiều bọn mình lại lang thang tắm biển, thả mình trong dòng nước trong vắt đó. Ta nói biển đẹp gì mà quên sầu luôn, lại còn không có tí sóng nào cứ như đang ở hồ bơi ở nhà vậy đó. Từ sáng tới tối ăn thử hết các nhà hàng ở đây thấy nhà nào cũng ngon hết á, các bạn có đến đây cứ thoải mái chọn 1 quán bất kỳ nhé. Nhưng phải nói trước là hải sản hơi bị hạn chế, nghe ngược đời nhưng mà đúng là như vậy vì đảo ở đây không có đánh bắt gì cả.
Tối lại tiếp tục những hoạt động y chang hôm qua, có thêm màn thả đèn trời do anh chủ nhà đạo diễn. Tiếc là đèn của bọn mình không bay lên nổi. Và như vậy chuyến đi của bọn mình dần đi đến hồi kết.

Ngày 7
Sáng dậy sớm đi ra biển ngắm bình minh nhưng tiếc là mặt trời bị mây che hết trơn hết trọi, chẳng nhìn thấy nó đâu cả :( Dạo chơi chán chê cả bọn quay về phòng thu dọn đồ đạc bắt đầu hành trình trở về nhà. Nhờ anh chủ nhà gọi hộ taxi boat thì rẻ hơn được chút là 20$/3 người, nhắc lại lần nữa đừng như bọn mình mà hãy đi bằng tàu Buva Sea.
Taxi chở bọn mình quay lại bến tàu chính để chờ tàu Angkor Speed Ferry quay lại Sihanoukville và chuyện xui xẻo giờ mới bắt đầu. Bọn mình đã cố tình đặt chuyến tàu sớm nhất quay trở về là 10am thế nhưng tàu bị hỏng động cơ thế nào đó mà 11:30am mới tới đón bọn mình. Đón xong thì lại chạy sang đảo Koh Rong Saloem đón một lượt khách nữa rồi mới bắt đầu quay trở về đất liền. Vì động cơ trục trặc nên nó cũng không chạy nhanh được mà cứ rề rề làm tận 2pm mình mới đặt chân lên bến tàu.
Xe của bọn mình đã chờ sẵn ở đó nhưng anh lái xe không hiểu ý hay sao mà loay hoay đón người này người kia đến tận 3h kém mới xuất phát từ bến tàu đi ra cửa khẩu. Xe quay trở lại văn phòng ở Kampot rồi đợi thêm 1 chặp nữa, bọn mình được chuyển sang xe khác và xe đó chạy hết tốc lực đưa bọn mình về tới cửa khẩu trước khi nó đóng cửa.
Về tới cửa khẩu là 5:30pm bọn mình lại cuống cuồng làm thủ tục, lần này hải quan Campuchia đòi 20K còn Việt Nam không đòi gì chỉ lẳng lặng cộp dấu xong ném trả lại cuốn hộ chiếu. Qua được cửa khẩu Việt Nam lúc đó mới nhẹ người và bắt đầu gọi taxi về chợ đêm Hà Tiên ăn tối. Taxi ở miền Nam nói chung là đắt kinh khủng, phải gấp đôi so với ở Hà Nội ý. Các bạn nếu không muốn ra chợ thì hãy gọi xe trung chuyển của Kumho đến đón nhé, bọn mình bảo họ đón ở chợ. Xong lại ra bến xe lấy vé như lần trước (nhân viên ở đây dễ thương hơn nhiều) rồi lên xe quay về Sài Gòn.

Ngày 8
Ngày này hổng có làm gì hết chỉ có đón máy bay trở về Hà Nội thôi, các bạn thấy đó bọn mình đã mất 2 ngày cuối chỉ để di chuyển về lại Hà Nội. Thế nhưng mình có phát hiện ra ở Sihanoukville có sân bay quốc tế và có luôn đường bay Sài Gòn - Sihanoukville của hãng Vietnam Airline và Cambodia Angkor Air, giá vé trung bình khoảng 100$/chiều. Mỗi ngày có 1 chuyến bay từ Sihanoukvile về Sài Gòn vào khoảng 1:30pm. Nếu như bạn nào có kinh tế khá khẩm và thời gian eo hẹp thì mình khuyên nên chọn trở về bằng đường hàng không nhé mà nếu có thể thì chiều đi cũng vậy luôn. Nếu có quay trở lại đây mình nhất định sẽ chỉ đi đường hàng không :))
Mình mất cả buổi tối để biên tập bài này và đã cố gắng dốc hết ruột gan ra nhưng chắc chắn sẽ còn thiếu sót, vậy nên ai có câu hỏi gì khác cứ pm nhé, mình sẽ trả lời trong khả năng có thể. Chúc các bạn có một hành trình lý thú!
 
Last edited:

xversion1

Phượt tử
Hải quan "xin" tiền là sao bạn ơi? Tiền xin đểu hay tiền phí gì? Có hóa đơn, biên lai gì không? Nếu ko đưa có được không?
 

Pomme

Phượt tử
Nhà Pomme bay HN- Siem reap Vietnam airlines (vé 4tr khứ hồi) và đi bus đếm Giant Ibis (vé 50$ khứ hồi) từ Siem Reap đến Sihanoukville thấy rất tiện, từ 8h tối đến 6h sáng là đến nơi rồi. Các bạn chưa đi có thể tham khảo cung đường này xem sao.
 
Top