What's new

[Chia sẻ] Theo dấu chân Yersin

Các bạn thân mến!

Nhân buổi họp mặt mừng sinh nhật Phượt 2 tuổi, bác Dudi có trao đổi về cung đường này. Mình xin mạn phép mở mục này làm nơi trao đổi, sưu tầm, đóng góp ý kiến về các thông tin liên quan cung đường thuở xưa bác sỹ Yersin đã qua. Khi tập hợp được thông tin tương đối đầy đủ và tham khảo tin cậy, chúng ta sẽ cùng nhau vạch ra kế hoạch cùng đi lại cung đường này. Theo cá nhân mình, việc đi lại cung đường này, ngoài mục tiêu ... Phượt. Chúng ta sẽ cảm nhận và thêm tôn kính một nhà khoa học tận tụy đã hiến dâng phần lớn cuộc đời mình cho đất Việt mến yêu của chúng ta. Mời các bạn!
 
Last edited:
Bác Dudi kể chuyện hay quá, cứ như là bác Ba Phi. Những chi tiết mà bác gọi là quên cụ nó rồi hay gì gì đó, thật ra cũng không cần thiết. Vì theo em đọc nảy giờ bên trang của TP.Đà lạt, những chi tiết bác nêu đều i phóc. Em nghĩ bác Yersin không những là phượt chính hiệu, mà còn trình độ cao cấp nên còn gọi là nhà thám hiểm. Mọi chuyện là do duyên số, hên xui, chứ trước khi đi phượt, bác í đâu có ý định tìm ra Lang Bian hay Tp.Đà Lạt.
Đọc chuyện của Yersin - Lang Bian - Đà Lạt, lại càng hiểu lịch sử cả 1 vùng của VN mình. Nếu đi được cung này, mà thích nhất là len lỏi vào những vùng người dân tộc, thì ACE mình sẽ có dịp chiêm nghiệm lại những thông tin đọc được, chiêm nghiệm lại thời gian, chứ cứ theo quốc lộ mà đi thì e là quá nhàn nhã.

Thôi bác Dudi kể chuyện theo style của bác tiếp đi. Còn bác BigMinh vẽ cung tới đâu rồi. Em sẽ vào hóng hớt tung hứng với mấy bác. Tưởng ra cảnh mấy ACE mình cùng phượt đường này thấy phê quá :))
 
... em mạn phép di chuyển về Thân Thương Miền Nam ...
(c)

Ở nhà Vồ làm mod roài à? Sao chả thấy khao gì nhỉ. Tối nay đến húp cháo nhé :))

++++

Tổng cộng trong thời gian làm phượt tử tại Việt Nam, Yersin phượt 5 chuyến, theo những tài liệu mà em biết.

Chủ yếu các chuyến này đều nhằm lên Tây Nguyên và xuyên Đông Dương.

Có một số chuyến khác được Yersin ghi lại, nhưng không có bằng chứng rõ ràng là có sự tham gia trực tiếp của ông hay không. Những chuyến này, theo Phượt Luật, nhà em không tính điểm.

5 chuyến phượt của Yersin, em tạm đặt tên là “Yersin phượt 1-2-3...” để khỏi lẫn với các rắc rối cung, chặng...

Có rất nhiều chi tiết hay của các chuyến đi. Nhưng đó là phần Hồi ức. Tại đây, em chỉ lược gọn, cốt cùng mọi người đối chiếu các cung đường, tìm ra con đường thật.

1- “Yersin phượt 1”: Nha Trang- Phan Rang- Phan Ri, theo quốc lộ.

Từ Phan Rí theo đường mòn từ làng Kalon ở chân núi qua Ta Ly đến Ta La (vùng phụ cận Djiring, tức Di Linh ngày nay).

Hành trình này gần giống theo bài đăng ở Tuổi Trẻ.

Không còn thời gian đi tiếp, từ Di Linh quay về Phan Thiết, từ đó về Nha Trang bằng ghe và lên tàu đi Quy Nhơn.

Chuyến này xuất phát hôm Chủ nhật 3.8.1891.

2- “Yersin phượt 2”: Từ 28.3.1892 đến 9.6.1892, Yersin từ Nha Trang, băng qua vùng cao nguyên Daklak đến Stung Treng (Campuchia).

Nghi vấn: Có thể chuyến này Yersin đi theo đường Hòn Giao, lên Hòn Bà, quẹo loanh quanh đâu đó rồi lên Buôn Ma Thuột, Bản Đôn rồi sang Cam ???
 
3- “Yersin phượt 3”: Đây là chuyến đi dài nhất, hay nhất, quan trọng nhất và có kết quả nhất của Yersin.

Năm 1893: Cuộc khám phá Tây Nguyên kéo dài 7 tháng, với đòan lúc đông nhất lên đến 80 người, đủ ngựa nghẽo và cả voi tháp tùng. Nhiều chi tiết hay được viết trong hồi ức "Bảy tháng nơi xứ Thượng".

Chuyến này chia làm nhiều chặng:

a) Chặng 1: Ngày 24.2.1893 Yersin rời Sài Gòn đi Biên Hoà, Tân Uyên bằng xe hơi, sau đó thuê thuyền độc mộc đến Trị An, qua Trà Cú.

Từ Trà Cú đi Tánh Linh, đi bộ trong rừng ba giờ. Từ Tánh Linh đi Phan Thiết vòng qua phía Nam rặng núi Ông, đi bộ một ngày rưỡi.

Từ Phan Thiết, đi Nha Trang bằng đường cái quan, sau đó trở lại Phan Rí.

b) Chặng 2: Ngày 8.4.1893, rời Phan Rí đi Tánh Linh, qua làng Kalon-Madai, một làng Chăm nằm ở chân núi, vốn là một địa điểm giao lưu quan trọng giữa vùng núi và vùng xuôi.

Từ Kalon, trèo dốc liên tục đến làng Lao Gouan (một ngày đường).

Ngày 14.4 đoàn rời Lao Gouan tiến về phía Bắc, vượt dòng Da Gnine (tức Da Nhim) đến làng Rioung, nằm gần nhánh thứ hai của sông Đồng Nai là Da Dong (tức Da Dung).

Rioung (có thể là làng Riong Bolieng ngày nay) là một làng Thượng chuyên về nghề rèn,

Ngày 25.4 Yersin đến Ta La, vùng phụ cận Djiring (Di Linh). Cạnh đó là dòng Da Riame, một chi lưu của sông La Ngà.

Đi qua làng Yane xuống thung lũng sông La Ngà, đến làng Droum (có lẽ là làng Kondroum ngày nay).

Men theo hữu ngạn sông La Ngà, vượt sông một lần nữa ở gần Barth Nui (Bác Nui) trở về Tánh Linh.

Trước khi thực hiện chặng ba, từ ngày 22.5 đến 28.5 Yersin khảo sát vùng hữu ngạn sông La Ngà từ Bác Nui đến Cao Cang.

c) Chặng 3:

Ngày 30.5.1893: từ Tánh Linh đi Phan Rang.

Men theo tả ngạn sông La Ngà trở lại Droum. Từ đây, vượt sông La Ngà qua bờ bên phải, đi qua một loạt các làng đều mang tên Tô La, đến Tia Lao, hướng đến núi Tadoum (tức Tadoung).

Ngày 11.6, đến Bross, thung lũng sông Đồng Nai, phía Bắc là ngọn núi Tadoung. "Ngọn núi này nhìn từ xa tựa như một chiếc mũ lớn nhọn đầu đặt trên cao nguyên”.

Từ Tadoung, xuống núi trở lại Rioung. Từ đây đi đến bờ sông Da N'Tâme (tức Da Tam), một chi lưu của sông Da Nhim.

Ngược dòng Da Tam, đến các làng Kréan (gần núi Mnil), Brenne (tức Prenn, gần thác Prenn); sau đó đi về phía Tây-Bắc, bắt đầu leo núi.

Sau gần một giờ leo núi, ra khỏi rừng thông và phát hiện ra cao nguyên Lang Bian.

Lúc này là 15g30 ngày 21.6.1893. Trong nhật ký hành trình, Yersin ghi vắn tắt "3h30: grand plateau dénudé mamelonné" (3g30: cao nguyên lớn trơ trụi, nhấp nhô gò đồi).

Yersin chỉ nghỉ ở đó 15 phút. Lúc 15g45, ông vượt suối Cam Ly đi về phía Tây - Bắc, đến làng Deung vào lúc 17g55.

Sau đó vượt dòng Da Dong (tức Da Dung) và đến 18g15 thì đến làng Dan Dia (Dan Ya) hay Lang Ia (Lang Ya).

Nghỉ đêm tại Dankia, sáng hôm sau Yersin vượt dòng Da Dung trở lại Deũng, đến làng Ankroët.

Rời Lang Bian trở lại Rioung. Từ Rioung qua thung lũng Da Nhim trở về Phan Rang.

Đó là đọan đường Yersin gặp nhiều trục trặc. Lúc đó Yersin mới 30 tuổi, đang phượt mà gặp cướp cũng bỏ phượt đuổi theo chúng cả ngày để đánh nhau với hy vọng bắt sống tên đầu sỏ.

Kết quả: Yersin bị vỡ xương mác chân phải, ngực bị đâm một mũi giáo, nửa ngón cái của bàn tay trái bị chặt đứt.

7 giờ sáng hôm sau, đòan của ông lại lọt vào giữa một đàn voi rừng hung dữ. Yersin suýt bị voi dẵm, trong khi các thành viên khác đã bỏ chạy, còn ông đang bị thương nặng, không chạy được.

Nhưng may thay, vào phút chót, con voi đầu đàn lại bỏ đi.

Ngày 26.6 Yersin được cáng về Phan Rang máu me đầy mình.

Ra Nha Trang chữa trị và nghỉ xả hơi.

d) Chặng 4:

Ngày 8.9 Yersin rời Nha Trang, theo đường cái quan trở lại Phan Rang, trở lại Tánh Linh.

Từ Tánh Linh, ông về Biên Hoà, từ đó về Sài Gòn, kết thúc chuyến phượt quan trọng nhất trong đời, kéo dài bảy tháng.
 
Tà Kú gần Phan Thiết thì tại sao đã đến Trị An rồi mà còn quay lại Tà Kú rồi mới đi Tánh Linh hả bác Dudi? Hay Tà Kú và Trà Cú khác nhau? Em đọc qua đoạn này vẫn thấy lờ mờ quá.
 
Tà Kú gần Phan Thiết thì tại sao đã đến Trị An rồi mà còn quay lại Tà Kú rồi mới đi Tánh Linh hả bác Dudi? Hay Tà Kú và Trà Cú khác nhau? Em đọc qua đoạn này vẫn thấy lờ mờ quá.

hehe, cái này nhà em mất bao nhiêu công đi tìm hiểu rồi cũng chưa ra được. (NT)

Đành phải tự hiểu là Trà Cú là một cái chỗ nào đó trên đường lên núi chứ không phải ra biển, tức là Trà Cú không phải là Tà Kú.

Trong tiếng Chăm thì Tà có nghĩa là núi. Còn cái gì gì ở đằng sau chỉ là tên riêng. Về sau, cứ gọi luôn thêm cả chữ Tà.

++++

4- “Yersin Phượt 4”: Từ Nha Trang lên Tây Nguyên, qua Hạ Lào vòng về Đà Nẵng (từ ngày 12.2. đến 7.5.1894).

Từ Nha Trang lên Diom - một làng trên cao nguyên Dran (Đơn Dương).

Từ Diom, đến Dankia, có lẽ theo đường mòn Prenn.

Từ Dankia băng qua cao nguyên Daklak, đi Kontum (có lẽ xuất cảnh qua cửa khẩu Bờ Y ngày nay) đến Attopeu (Hạ Lào)

Từ Attopeu quay lại Việt Nam và kết thúc tại Tourane (Đà Nẵng).

Nghi vấn: Cung này có lẽ phải đi Pakse, Savanakhet rồi mới vòng về Lao Bảo rồi từ đó quay lại Đà Nẵng chăng?

Nếu không, từ Attopeu phải cắt rừng và núi cao, trong đọan khó nhất của Trường Sơn, liệu có khả thi?
 
5- “Yersin Phượt 5”: Trở lại Lang Biang cùng toàn quyền Doumer tháng 3.1899 và quyết định thành lập Đà Lạt.

Sau khi các chuyến phượt thám hiểm của Yersin được báo cáo, toàn quyền Doumer, dù bận trăm công nghìn việc, vẫn muốn đích thân cùng Yersin phượt một chuyến.

Doumer đi từ Hà Nội đến cửa Nại (Phan Rang) bằng soái hạm Kersaint, Yersin từ Nha Trang dùng ngựa vào Phan Rang tập kết.

Từ điểm tập kết, chuyến phượt này như sau:

Ngày 1: Phan Rang- Krong Pha (đèo Song Pha?). Phương tiện: ngựa. Thành viên: Doumer (và sĩ quan tùy tùng là Langlois), viên công sứ Nha Trang, Yersin và một người Việt dẫn đường.

Nghỉ đêm tại Krong Pha.

Ngày 2: vượt đèo Ngoạn Mục (Bellevue) đến Dran vào khoảng 10 giờ sáng.

Sau đó, đi theo đường đỉnh nối Dran và Đà Lạt (đường này chắc bây giờ là đường đến ngã ba Dran, quẹo phải qua rừng thông Trại Mát về Đà Lạt?), đến nơi vào lúc 10 giờ đêm. Nghỉ đêm tại Đà Lạt.

Ngày 3: Đi Đankia, vùng ngọai ô, cách Đà Lạt chừng 15 km.

Ngày 4: Trở lại Phan Rang. Nghỉ đêm ngay trên bãi biển Ba Ngòi.

Ngày 5: Từ Phan Rang, Doumer trở về Hà Nội bằng đường biển, trên soái hạm Kersaint, còn Yersin trở lại Nha Trang bằng đường bộ.

Chuyến đi này, Doumer muốn đích thân kiểm tra mọi thứ trước khi ra văn bản (Nghị định ngày 1.11.1899) thành lập Đà Lạt.

Doumer mà không đi chuyến này, cứ ngồi văn phòng mà quan liêu ra văn bản thì trạm nghỉ dưỡng đầu tiên chắc là đặt ở Dankia chứ không phải Đà Lạt, dù hai nơi chỉ cách nhau 15 km.
 
Tớ chia sẻ chút xíu với các bạn về "Yersin phượt 2". Cung đường này tương đối đơn giản, nhưng nó cũng không kém phần quan trọng trong hành trình "phượt" của Yersin ngày xưa và của các bạn ngày nay.
Tại Nha Trang có viện Pastuer, trong viện có nhà tưởng niệm Yersin, sau đó các bạn xuôi về phương Nam, cách NT 20km sẽ đến suối Dầu, nơi có trang trại nghiên cứu và ngôi mộ của người bác sĩ tài hoa này.
Sau khi đến suối Dầu, các bạn lại tiếp tục cung đường lên Hòn Bà, nơi có ngôi nhà của Yersin, giờ vẫn còn, và đã được trung tu.Trên đỉnh núi Hòn Bà cũng có 1 trại nuôi ngựa.Cung đường này rất đẹp, mong rằng các bạn sẽ khám phá với nhiều cảm xúc thật thú vị.
 
Tôi mạn phép chia sẻ thêm với các bạn về cung đường lên Hòn Bà. Đây là con đường đèo, dài 38km, do người Pháp xây dựng.Đường đèo nhỏ hẹp nhưng tương đối dễ đi, nếu các bạn đi trong mùa nắng đẹp, còn nếu mùa mưa thì sẽ như thế này

PhotoHandler.ashx


Tuy nhiên có những đoạn tương đối tốt

PhotoHandler.ashx
 
Đi vào mùa mưa thì sương mù dày đặc, càng lên cao thì càng mờ mịt.Chúng tôi đi vào một ngày mưa, và khi còn cách đỉnh 3km thì không thể đi được nữa vì cây ngã chắn ngang đường, chỉ 2 đứa con gái, 4h chiều, rừng mịt mờ, trời thì lạnh buốt, không thể khiêng cái xe qua được, mà chắc chắn với tình trạng sương mù thế này thì lên đó cũng chả thấy gì nên chúng tôi quay về:(.Tiếc nuối,vì cảm giác giữa núi rừng hoang vu thật lạ,vừa sợ hãi, vừa tò mò.

PhotoHandler.ashx


Không bỏ cuộc, qua mùa xuân, đầu mùa hạ, chúng tôi quay lại cung đường này,dưới chân đèo là một hồ nước mênh mông, các bạn có thể ngồi uống cafe bên hồ, thật tuyệt.

PhotoHandler.ashx


Đi được 6km thì xe lủng:(, lên nữa thì chắc chắn ko có chổ vá, thế là quay lại, 2 đứa lại ì ạch dắt xe giữa cái nắng của mùa hè miền Trung.Vá xe xong lại ngược lên leo đèo.Và ngôi nhà Yesin hiện ra.

PhotoHandler.ashx
 
Khi chúng tôi đến ngôi nhà đang được trùng tu, canh không có người, chụp liền,hehe.

PhotoHandler.ashx


Mùa hè trời đẹp,đến đây là hết đường, bác Yersin ngày xưa đi bộ mà leo lên đến đây, rồi chắc loanh quanh đây để đi tiếp lên Đak Lak( nghi vấn?).

PhotoHandler.ashx



Tiếc là chúng tôi không vào rừng để thăm chuồng ngựa.Chắc để đi thêm lần nữa:D. Trong nhà chụp xuống, xa xa là đường đèo quanh co.

PhotoHandler.ashx
 

Hỏi Phượt

Forum statistics

Threads
57,434
Bài viết
1,159,874
Members
190,579
Latest member
hansanjaferye827
Back
Top